พระมหาธาตุเจดีย์พระพุทธธรรมประกาศ(Phra Mahathat Chedi Phra Phutthathammaprakat) ตั้งอยู่ภายในวัดพุทธาธิวาส ซึ่งถือเป็นวัดศูนย์กลางทางศาสนาที่สำคัญของอำเภอเบตง จังหวัดยะลา มีบทบาททั้งในด้านศรัทธา วิถีชีวิต และวัฒนธรรมของชุมชนในพื้นที่ชายแดนใต้

เจดีย์แห่งนี้สร้างขึ้นเนื่องในวโรกาสมหามงคลที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถฯ ทรงเจริญพระชนมายุครบ 5 รอบ (60 พรรษา) โดยได้รับพระราชทานพระบรมสารีริกธาตุจากประเทศอินเดียมาประดิษฐานไว้ภายในองค์เจดีย์ ถือเป็นศูนย์รวมจิตใจของพุทธศาสนิกชนในพื้นที่และผู้มาเยือน

ในด้านสถาปัตยกรรม องค์เจดีย์ออกแบบในรูปแบบ “ศรีวิชัยประยุกต์” ซึ่งได้รับอิทธิพลจากศิลปะโบราณในคาบสมุทรภาคใต้ ผสมผสานกับความร่วมสมัยอย่างลงตัว โครงสร้างมีขนาดกว้าง 39 เมตร และสูง 39.9 เมตร รูปทรงเน้นความสมมาตร มีฐานเป็นทรงกลมซ้อนชั้นขึ้นไปสู่ยอดแหลม เปรียบเสมือนการไต่ระดับสู่โลกุตรธรรม

ภายในองค์เจดีย์แบ่งออกเป็นหลายชั้น แต่ละชั้นมีการจัดพื้นที่เพื่อการสักการะและเรียนรู้ธรรมะ โดยผนังด้านในประดับด้วยภาพจิตรกรรมฝาผนังที่บอกเล่าเรื่องราวพุทธประวัติ ตั้งแต่ประสูติ ตรัสรู้ จนถึงปรินิพพาน ถ่ายทอดด้วยลวดลายที่ละเอียดและใช้โทนสีแบบไทยประเพณี เสริมบรรยากาศให้เกิดความสงบและศรัทธา

บริเวณโดยรอบองค์เจดีย์ถูกจัดภูมิทัศน์อย่างเป็นระเบียบ มีลานกว้างสำหรับประกอบพิธีกรรมทางศาสนา และเป็นจุดชมวิวที่สามารถมองเห็นเมืองเบตงได้แบบพาโนรามา เนื่องจากวัดตั้งอยู่บนเนินเขา ทำให้เห็นทั้งตัวเมืองที่โอบล้อมด้วยภูเขาและธรรมชาติได้อย่างชัดเจน โดยเฉพาะช่วงเช้าและเย็นที่มีแสงแดดอ่อน จะสะท้อนกับองค์เจดีย์สีทองเกิดความสวยงามโดดเด่น

ภายในวัดพุทธาธิวาสยังมีสิ่งสำคัญอื่นที่ควรเยี่ยมชม เช่น วิหารหลวงปู่ทวดเหยียบน้ำทะเลจืด ซึ่งเป็นที่เคารพศรัทธาอย่างมากในภาคใต้ และวิหารพระครูพิศิษฐ์อรรถการ อดีตเจ้าอาวาสผู้มีบทบาทในการพัฒนาวัด นอกจากนี้ยังมีพระพุทธรูปทองสัมฤทธิ์องค์ใหญ่ที่ชื่อว่า “พระพุทธธรรมกายมงคลประยุรเกศานนท์สุพพิธาน” ซึ่งถือเป็นหนึ่งในพระพุทธรูปที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศไทย

ด้วยองค์ประกอบทั้งด้านศาสนา ศิลปะ และภูมิทัศน์ พระมหาธาตุเจดีย์พระพุทธธรรมประกาศจึงไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ท่องเที่ยว แต่ยังเป็นพื้นที่แห่งศรัทธา ความสงบ และการเรียนรู้ทางวัฒนธรรมที่สะท้อนเอกลักษณ์ของเบตงได้อย่างชัดเจน

• รถยนต์: จากหอนาฬิกาเบตง ใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที จะพบทางขึ้นวัดทางด้านขวา สามารถขับรถขึ้นไปจอดด้านบนใกล้องค์เจดีย์ได้

• รถรับจ้าง: สามารถใช้บริการรถตุ๊กตุ๊กหรือมอเตอร์ไซค์รับจ้างจากตัวเมืองเบตงไปส่งถึงวัดได้สะดวก